Over het patroon dat goedkeuring zoekt als vervanging voor eigenwaarde
Ik heb dit patroon van dichtbij gezien. Bij mezelf. Bij mensen die het goed doen en toch leeg zijn. Die iedereen tevreden houden behalve zichzelf.
Je zegt ja. Je bedoelt nee. Je past je aan. Je sust. Je houdt de sfeer goed. En daarna, als het stil is, vraag je je af wanneer jij de laatste keer iets hebt gedaan wat je echt wilde.
De Pleaser is een van de meest gewaardeerde mensen in elke kamer. Betrouwbaar. Sociaal vaardig. Goed in het lezen van wat anderen nodig hebben. Het probleem is niet dat deze eigenschappen er zijn. Het probleem is waarvoor ze worden ingezet.
Pleasegedrag is niet wie jij bent. Het is wat jij op een gegeven moment hebt geleerd. Je hebt geleerd dat als jij aangenaam bent, de kans op afwijzing kleiner is. Dat als jij je aanpast, de vrede bewaard blijft. Dat als jij de ander geeft wat hij nodig heeft, jij veilig bent.
Dat is geen zwakte. Het was ooit een slimme oplossing voor een echte situatie. Maar op een gegeven moment is de situatie veranderd en de strategie niet. En nu loopt hij nog steeds. Automatisch. Onzichtbaar. Terwijl jij intussen niet meer weet wat je zelf eigenlijk wilt.
De Pleaser betaalt een prijs die zelden zichtbaar is van buitenaf. Niet in energie alleen, al is dat al aanzienlijk. De werkelijke prijs is vervreemding. Vervreemding van je eigen oordeel, je eigen wensen, je eigen richting.
Als je jarenlang je gedrag afstemt op wat anderen verwachten, raak je het contact kwijt met wat jijzelf verwacht. Je weet niet meer wat je mening is als niemand er om vraagt. Je weet niet meer wat je wilt als het geen keuze is die een ander raakt. Dat is geen fase. Dat is wat dit patroon, onbehandeld, doet met een leven.
De meeste Pleasers denken dat het probleem hun omgeving is. Als ik maar andere mensen om me heen had. Als mijn leidinggevende minder veeleisend was. Als mijn partner meer begrip had. Maar de omgeving is niet het probleem.
Het patroon kiest zijn omgeving. Of beter gezegd: het patroon past zich aan elke omgeving aan. Want de functie ervan is niet afhankelijk van wie er in de kamer staat. De functie is het vermijden van afwijzing. En afwijzing is overal mogelijk.
De kernvraag voor de Pleaser is niet: hoe stop ik met pleasen? Die vraag leidt alleen maar tot een nieuwe strategie bovenop de oude.
De werkelijke vraag is: aan wie of wat ben je eigenlijk loyaal? Want loyaliteit is er altijd. Bij de Pleaser is die loyaliteit terechtgekomen bij de goedkeuring van anderen. Bij het voortbestaan van de relatie. Bij de rust in de kamer.
Maar er is iets in jou wat al veel langer wacht. Iets wat je al veel eerder wist, voor je leerde dat het beter was om het stil te houden. Dat is niet verdwenen. Het heeft alleen geen ruimte gekregen.
De Pleaser hoeft het patroon niet te bestrijden. Dat werkt niet. Wat werkt is zien wat het patroon je heeft gebracht en wat het je heeft gekost. Niet als oordeel. Als informatie.
Op het moment dat je echt ziet wat de prijs is geweest, en echt voelt aan welke waarde in jou je al die tijd niet loyaal bent geweest, verandert er iets. Niet omdat je ineens grenzen gaat stellen of nee gaat zeggen. Maar omdat je weet wat er nu echt op het spel staat.
Je zit niet vast. Je bent loyaal aan de goedkeuring van anderen. De vraag is alleen: hoe lang nog?
Is pleasegedrag hetzelfde als vriendelijk zijn? Nee. Vriendelijkheid is een vrije keuze. Pleasegedrag komt voort uit de angst voor afwijzing of conflict. Het verschil zit in of je kunt kiezen om niet te pleasen.
Hoe weet ik of ik een Pleaser ben? Je herkent het aan ongemak bij nee zeggen, aan het gevoel altijd beschikbaar te moeten zijn, en aan de moeite om te weten wat je zelf wil als niemand erom vraagt.
12 vragen. 4 minuten. Je ontdekt welk vastlooppatroon jou tegenhoudt. Gratis, geen account vereist.
Jasper Scholten is facilitator en auteur. Hij faciliteert The Shift dagprogramma bij Avalon in Schoorl en schreef Je zit niet vast. Hij werkte voor NPO, Rituals, ABN AMRO en 75+ andere organisaties.